(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।
॥ श्रीः ॥
1.85. अध्यायः 085
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
ब्रह्मचर्याद्याश्रमविषयकाष्टकययातिप्रश्नप्रतिवचनम्॥ 1 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
अष्टक उवाच। 1-85-0x(518)(3748)
चरन्गृहस्थः कथमेति धर्मा-
न्कथं भिक्षुः कथमाचार्यकर्मा।
वानप्रस्थः सत्पथे सन्निविष्टो
बहून्यस्मिन्संप्रति वेदयन्ति॥ 1-85-1(3749)
ययातिरुवाच। 1-85-2x(519)
आहूताध्यायी गुरुकर्मस्वचोद्यः
पूर्वोत्थायी चरमं चोपशायी।
मृदुर्दान्तो धृतिमानप्रमत्तः
स्वाध्याशीलः सिध्यति ब्रह्मचारी॥ 1-85-2(3750)
धर्मागतं प्राप्य धनं यजेत
दद्यात्सदैवातिथीन्भोजयेच्च।
अनाददानश्च परैरदत्तं
सैषा गृहस्थोपनिषत्पुराणी॥ 1-85-3(3751)
स्ववीर्यजीवी वृजिनान्निवृत्तो
दाता परेभ्यो न परोपतापी।
तादृङ्मुनिः सिद्धिमुपैति मुख्यां
वसन्नरण्ये नियताहारचेष्टः॥ 1-85-4(3752)
अशिल्पजीवी गुणवांश्चैव नित्यं
जितेन्द्रियः सर्वतो विप्रयुक्तः।
अनोकशायी लघुरल्पप्रसार-
श्चरन्देशानेकचरः स भिक्षुः॥ 1-85-5(3753)
रात्र्या यया वाऽभिजिताश्च लोका
भवन्ति कामाभिजिताः सुखाश्च।
तामेव रात्रिं प्रयतेत विद्वा-
नरण्यसंस्थो भवितुं यतात्मा॥ 1-85-6(3754)
दशैव पूर्वान्दश चापरांश्च
ज्ञातीनथात्मानमथैकविंशम्।
अरण्यवासी सुकृते दधाति
विमुच्यारण्ये स्वशरीरधातून्॥ 1-85-7(3755)
अष्टक उवाच। 1-85-8x(520)
कतिस्विदेव मुनयः कति मौनानि चाप्युत।
भवन्तीति तदाचक्ष्व श्रोतुमिच्छामहे वयम्॥ 1-85-8(3756)
ययातिरुवाच। 1-85-9x(521)
अरण्ये वसतो यस्य ग्रामो भवति पृष्ठतः।
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं स मुनिः स्याज्जनाधिप॥ 1-85-9(3757)
अष्टक उवाच। 1-85-10x(522)
कथंस्विद्वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः।
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं कथं भवति पृष्ठतः॥ 1-85-10(3758)
ययातिरुवाच। 1-85-11x(523)
न ग्राम्यमुपयुञ्जीत य आरण्यो मुनिर्भवेत्।
तथास्य वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः॥ 1-85-11(3759)
अनग्निरनिकेतश्चाप्यगोत्रचरणो मुनिः।
कौपीनाच्छादनं यावत्तावदिच्छेच्च चीवरम्॥ 1-85-12(3760)
यावत्प्राणाभिसन्धानं तावदिच्छेच्च भोजनम्।
तथाऽस्य वसतो ग्रामेऽरण्यं भवति पृष्ठतः॥ 1-85-13(3761)
यस्तु कामान्परित्यज्य त्यक्तकर्मा जितेन्द्रियः।
आतिष्ठेच्च मुनिर्मौनं स लोके सिद्धिमाप्नुयात्॥ 1-85-14(3762)
धौतदन्तं कृत्तनखं सदा स्नातमलङ्कृतम्।
असितं सितकर्माणं कस्तमर्हति नार्चितुम्॥ 1-85-15(3763)
तपसा कर्शितः क्षामः क्षीणमांसास्थिशोणितः।
स च लोकमिमं जित्वा लोकं विजयते परम्॥ 1-85-16(3764)
यदा भवति निर्द्वन्द्वो मुनिर्मौनं समास्थितः।
अथ लोकमिमं जित्वा लोकं विजयते परम्॥ 1-85-17(3765)
आस्येन तु यदाऽहारं गोवन्मृगयते मुनिः।
अथास्य लोकः सर्वोऽयं सोऽमृतत्वाय कल्पते॥ 1-85-18(3766)
सामान्यधर्मः सर्वेषां क्रोधो लोभो द्रुहाऽक्षमा।
विहाय मत्सरं शाठ्यं दर्पं दम्भं च पैशुनम्।
क्रोधं लोभं ममत्वं च यस्य नास्ति स धर्मवित्॥ 1-85-19(3767)
अष्टक उवाच। 1-85-20x(524)
नित्याशनो ब्रह्मचारी गृहस्थो वनगो मुनिः।
नाधर्ममशनात्प्राप्येत्कथं ब्रूहीह पृच्छते॥ 1-85-20(3768)
ययातिरुवाच। 1-85-21x(525)
अष्टौ ग्रासा मुनेः प्रोक्ताः षोडशारण्यवासिनः।
द्वात्रिंशत्तु गृहस्थस्य अमितं ब्रह्मचारिणः॥ 1-85-21(3769)
इत्येवं कारणैर्ज्ञेयमष्टकैतच्छुभाशुभम्॥ ॥ 1-85-22(3770)
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि पञ्चाशीतितमोऽध्यायः॥ 85 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-85-1 अस्मिन्धर्मे विषये बहूनि प्राप्तिद्वाराणि वेदयन्ति वैदिकाः॥ 1-85-4 स्ववीर्यजीवी स्वप्रयत्नलब्धजीविकः॥ 1-85-5 अनोकशायी यत्र क्वचनशायी। लघुः परिग्रहशून्यः॥ 1-85-6 तामेव रात्रिं तदैव सर्वपरिग्रहं संन्यस्य अरण्यसंस्थो भवितुं प्रयतेत॥ 1-85-8 संन्यासः कतिधेति पृच्छति। कतिस्विदिति॥ 1-85-9 संन्यासं चतुष्प्रकारमभिप्रेत्य प्रथमं कुटीचकबहूदकरूपं भेदद्वयमाह। अरण्येति॥ 1-85-10 ग्रामारण्ययोः पृष्ठतःकरणं कथमिति पृच्छति। कथमिति॥ 1-85-11 कृटीचकं विशिनष्टि। न ग्राम्यमिति॥ 1-85-12 बहूदकं विशिनष्टि। अनग्निरिति॥ 1-85-14 हंसपरमहंसौ प्रस्तौति। यस्त्विति॥ 1-85-15 धौतदन्तं शुद्धाहारम्। कृत्तनखं त्यक्तहिंसासाधनम्। सदा स्नातं नित्यं शुद्धचित्तम्। अलंकृतं शमादिना। असितं बन्धरहितम्। सितकर्माणं शुद्धकर्माणम्॥ 1-85-18 आस्यस्य यावदपेक्षितं तावदेव मृगयते नतु परदिनार्थणार्जयतीत्यर्थः॥ पञ्चाशीतितमोऽध्यायः॥ 85 ॥
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.